Deel 1 van 5 – De komst en voorbereiding van het eerste asielzoekerscentrum in Rijswijk (2015–2016)

De opvang van asielzoekers heeft de afgelopen tien jaar een belangrijke plaats ingenomen op de politieke en maatschappelijke agenda van de gemeente Rijswijk. In deze periode zijn talrijke besluiten genomen over de locatie, omvang en organisatie van de opvang, waarbij telkens een zorgvuldige afweging moest worden gemaakt tussen de landelijke opvangopgave, de belangen van inwoners en de ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente.

In een serie van vijf artikelen wordt de ontwikkeling van dit dossier chronologisch beschreven. Elk deel behandelt een afzonderlijke fase, vanaf de eerste plannen voor een tijdelijk asielzoekerscentrum aan de Lange Kleiweg in 2015 tot de besluitvorming rond Hof van Elsenburg en de voorbereidingen op de herontwikkeling van het gebied. Daarbij wordt ingegaan op de rol van de gemeenteraad, het college, het COA en de inwoners, evenals op de terugkerende thema’s veiligheid, leefbaarheid, communicatie en samenwerking. Samen bieden deze vijf delen een helder overzicht van ruim tien jaar politieke besluitvorming over de asielopvang in Rijswijk.

Dit is het eerste deel van deze serie. In deze aflevering staat de periode 2015–2016 centraal: de landelijke vluchtelingencrisis, de besluitvorming over een tijdelijk asielzoekerscentrum aan de Lange Kleiweg, de voorbereiding van de opvang en de komst van de eerste bewoners.

De komst en voorbereiding van het eerste asielzoekerscentrum in Rijswijk (2015–2016)

In 2015 nam het aantal vluchtelingen dat naar Europa kwam sterk toe. Veel mensen ontvluchtten oorlog, geweld en vervolging, vooral uit Syrië, maar ook uit landen als Irak, Eritrea en Afghanistan. Hierdoor ontstond in Nederland een groot tekort aan opvangplaatsen. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) deed daarom een dringend beroep op gemeenten om tijdelijke opvanglocaties beschikbaar te stellen.

Ook de gemeente Rijswijk kreeg dit verzoek. Het college van burgemeester en wethouders onderzocht samen met het COA of een opvanglocatie mogelijk was aan de Lange Kleiweg. Deze locatie bleek geschikt vanwege de beschikbare ruimte en de goede bereikbaarheid. Daarmee begon een proces waarin de gemeente een afweging moest maken tussen haar maatschappelijke verantwoordelijkheid en de zorgen die leefden onder inwoners.

De plannen voor een asielzoekerscentrum (AZC) riepen uiteenlopende reacties op. Een deel van de inwoners vond dat Rijswijk uit solidariteit een bijdrage moest leveren aan de opvang van vluchtelingen. Anderen maakten zich zorgen over mogelijke gevolgen voor de veiligheid, de verkeersdrukte en de leefbaarheid van de omgeving. Om inwoners zo goed mogelijk te informeren organiseerde de gemeente informatiebijeenkomsten waar vragen konden worden gesteld en zorgen bespreekbaar werden gemaakt. Daarnaast werden bewoners via brieven en andere communicatiekanalen op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen.

Op 6 oktober 2015 behandelde de gemeenteraad het voorstel voor de komst van een tijdelijk AZC. Tijdens een langdurige vergadering bespraken de verschillende politieke partijen de voor- en nadelen van het plan. Uiteindelijk besloot een meerderheid van de raad dat Rijswijk een bijdrage moest leveren aan de landelijke opvangopgave. Wel werden duidelijke voorwaarden gesteld. Zo mocht de opvang maximaal 500 bewoners tellen, moest deze een tijdelijk karakter hebben en dienden er goede afspraken te worden gemaakt over veiligheid, leefbaarheid en toezicht. Ook werd afgesproken dat de gemeente regelmatig zou controleren of deze afspraken werden nageleefd.

Na dit besluit begon de voorbereidingsfase. De gemeente werkte hierbij intensief samen met het COA en andere betrokken organisaties, zoals de politie, de veiligheidsregio en diverse hulpdiensten. Om de samenwerking goed te organiseren werd een projectorganisatie ingericht waarin iedere partij een eigen verantwoordelijkheid kreeg. Het COA werd verantwoordelijk voor de dagelijkse opvang en begeleiding van de bewoners, terwijl de gemeente zich richtte op de coördinatie, vergunningverlening en het contact met inwoners en omwonenden.

Een belangrijk onderdeel van deze voorbereidingen was het opstellen van een bestuursovereenkomst tussen de gemeente en het COA. Hierin werden afspraken vastgelegd over onder meer het maximale aantal bewoners, de veiligheid op en rondom het terrein, het voorkomen van overlast, de samenwerking met politie en hulpdiensten en de manier waarop inwoners vragen of klachten konden melden. Ook werd afgesproken dat de gemeente toezicht zou houden op de naleving van deze afspraken, zodat tijdig kon worden ingegrepen als dat nodig was.

Naast de bestuurlijke afspraken werd veel aandacht besteed aan de communicatie met de omgeving. De gemeente wilde inwoners actief blijven informeren en organiseerde daarom aanvullende informatiebijeenkomsten. Er werden vaste contactpersonen aangewezen en bewoners konden met vragen of zorgen terecht bij zowel de gemeente als het COA. Door open en transparant te communiceren probeerde de gemeente het vertrouwen van inwoners te behouden en eventuele onrust zoveel mogelijk te beperken.

Ook veiligheid kreeg vanaf het begin hoge prioriteit. In overleg met de politie en het COA werden afspraken gemaakt over toezicht op en rond de opvanglocatie. Er kwamen vaste aanspreekpunten en procedures voor het melden en afhandelen van incidenten. Hiermee wilde de gemeente ervoor zorgen dat zowel de bewoners van het AZC als de inwoners van Rijswijk zich veilig konden voelen.

Ondertussen werd het terrein aan de Lange Kleiweg ingericht voor de opvang. Gebouwen werden geschikt gemaakt voor bewoning en de noodzakelijke voorzieningen werden aangelegd. Daarbij werd niet alleen gekeken naar huisvesting, maar ook naar onderwijs, gezondheidszorg, vervoer en andere faciliteiten die noodzakelijk waren om de opvang goed te laten functioneren.

Begin 2016 arriveerden de eerste bewoners van het asielzoekerscentrum. Zij waren afkomstig uit verschillende landen, waaronder Syrië, Eritrea, Irak en Afghanistan. Het COA verzorgde de dagelijkse begeleiding en ondersteunde de bewoners tijdens hun asielprocedure. Tegelijkertijd ontstond vanuit de Rijswijkse samenleving veel betrokkenheid. Vrijwilligers hielpen onder meer met taallessen, sportactiviteiten, kledinginzamelingen en andere praktische ondersteuning. Hierdoor kwamen bewoners van het AZC en inwoners van Rijswijk al snel met elkaar in contact.

De periode tussen het besluit van oktober 2015 en de opening van het AZC begin 2016 laat zien dat de gemeente veel aandacht besteedde aan een zorgvuldige voorbereiding. Door duidelijke bestuurlijke afspraken te maken, intensief samen te werken met het COA en andere organisaties en inwoners actief te informeren, probeerde Rijswijk de opvang op een verantwoorde manier te organiseren. Tegelijkertijd bleef het tijdelijke karakter van de opvang een belangrijk uitgangspunt. Juist deze afspraak zou in de jaren daarna een terugkerend onderwerp worden in de politieke discussie over de toekomst van de asielopvang in Rijswijk. Daarmee vormden de gebeurtenissen in 2015 en 2016 het fundament voor een dossier dat de gemeente nog jarenlang zou bezighouden.

Tijdlijn Datum Gebeurtenis

Begin 2015 Het aantal vluchtelingen in Europa neemt sterk toe.
Zomer 2015 Het COA vraagt gemeenten, waaronder Rijswijk, om opvanglocaties beschikbaar te stellen.
September 2015 De gemeente onderzoekt de locatie aan de Lange Kleiweg en organiseert informatiebijeenkomsten voor inwoners.
6 oktober 2015 De gemeenteraad stemt in met een tijdelijk AZC voor maximaal 500 bewoners onder duidelijke voorwaarden.
Oktober 2015 De gemeente en het COA starten met de voorbereiding van de opvang.
Najaar 2015 Er wordt een projectorganisatie ingericht met de gemeente, het COA, de politie en andere partners.
Najaar 2015 De bestuursovereenkomst met afspraken over veiligheid, beheer en samenwerking wordt uitgewerkt.
Eind 2015 Het terrein wordt ingericht en geschikt gemaakt voor de opvang van asielzoekers.
Eind 2015 – begin 2016 De gemeente informeert inwoners via informatiebijeenkomsten, bewonersbrieven en contactpersonen.
Begin 2016 De eerste bewoners arriveren en het AZC wordt officieel in gebruik genomen.

Volgende aflevering (Deel 2): De eerste jaren van het AZC aan de Lange Kleiweg (2016–2018): de dagelijkse praktijk, evaluaties, ervaringen van inwoners en de eerste discussies over de toekomst van de opvang in Rijswijk.