Deel 3 van 5: De terugkeer van asielopvang in Rijswijk: nieuwe opvang onder strikte voorwaarden (2022–2024)

Na de sluiting van het eerste asielzoekerscentrum (AZC) in 2022 leek een einde te zijn gekomen aan de opvang van asielzoekers in Rijswijk. De landelijke opvangcrisis hield echter aan. Het aanmeldcentrum in Ter Apel kampte voortdurend met een tekort aan opvangplaatsen en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) deed opnieuw een beroep op gemeenten om extra capaciteit beschikbaar te stellen. Hierdoor kwam ook Rijswijk opnieuw voor de vraag te staan of de gemeente een bijdrage wilde leveren aan de opvang van asielzoekers.

De discussie over een nieuw AZC vond plaats tegen de achtergrond van ervaringen uit het verleden. Tijdens de eerste opvangperiode verbleven in 2019 ongeveer 450 asielzoekers in het AZC in Rijswijk. In dat jaar nam het aantal incidenten merkbaar toe. Waar eerder sprake was van enkele incidenten per maand, meldde de gemeente dat zich in de laatste maanden gemiddeld één incident per twee dagen voordeed* Het ging onder meer om ruzies, diefstallen, mishandelingen en openlijke geweldpleging. Volgens de gemeente werd een groot deel van deze overlast veroorzaakt door een relatief kleine groep van ongeveer acht tot zestien bewoners, voornamelijk afkomstig uit zogenoemde veilige landen, waarvan de kans op een verblijfsvergunning gering werd geacht. Burgemeester Michel Bezuijen informeerde de gemeenteraad hierover in een brief en gaf aan dat de toenemende overlast extra druk legde op de politiecapaciteit. Ook kondigde hij overleg aan met het COA over aanvullende maatregelen om de situatie te verbeteren.

*Navraag bij de gemeente Rijswijk op dinsdag 28 juli 2026 leert dat de gemeente geen overzicht bijhoudt van incidenten binnen de gemeente waarbij specifiek asielzoekers als groep worden geregistreerd. “Incidenten worden geregistreerd op basis van de aard van het voorval en niet op basis van de achtergrond of verblijfsstatus van betrokkenen. Het bijhouden van een dergelijke lijst past daarom niet binnen de wijze waarop de gemeente haar registraties inricht. De gemeente neemt alle incidenten die gevolgen hebben voor de openbare orde en veiligheid serieus. Waar sprake is van overlast of strafbare feiten, wordt samen met de politie en indien nodig andere betrokken partners opgetreden en worden passende maatregelen getroffen. De inzet is daarbij altijd gericht op het aanpakken van concreet gedrag.“

Ondanks deze incidenten bleef toen de druk op gemeenten toenemen. Tegelijkertijd werkte de landelijke overheid aan de invoering van de Spreidingswet, die ervoor moest zorgen dat gemeenten gezamenlijk verantwoordelijkheid zouden nemen voor de opvang van asielzoekers. Hierdoor kwam ook Rijswijk opnieuw in beeld als mogelijke opvanggemeente.

Het college van burgemeester en wethouders onderzocht toen verschillende locaties voor een nieuwe tijdelijke opvang. Uiteindelijk viel de keuze op Hof van Elsenburg aan de Lange Kleiweg 80. Deze locatie werd geschikt geacht omdat er eerder al opvang had plaatsgevonden en omdat het terrein op termijn ontwikkeld zou worden voor woningbouw en andere functies. Hierdoor kon opnieuw worden gekozen voor een tijdelijke opvanglocatie.

Het college stelde voor om maximaal 350 asielzoekers op te vangen. Daarmee werd bewust gekozen voor een kleinere opvanglocatie dan het eerste AZC, waar plaats was voor maximaal 500 bewoners. Daarnaast werd vastgelegd dat de opvang tijdelijk zou zijn en zou eindigen voordat de geplande gebiedsontwikkeling van Hof van Elsenburg zou starten.

Voorafgaand aan de besluitvorming organiseerde de gemeente informatiebijeenkomsten voor omwonenden. Tijdens deze bijeenkomsten konden inwoners vragen stellen en hun zorgen of steun uitspreken. De meningen liepen uiteen. Een deel van de inwoners vond dat Rijswijk opnieuw haar maatschappelijke verantwoordelijkheid moest nemen en wilde bijdragen aan het oplossen van de landelijke opvangcrisis. Anderen wezen juist op de ervaringen uit het verleden, de druk op de leefomgeving en de wens om de locatie zo snel mogelijk beschikbaar te maken voor woningbouw en economische ontwikkeling.

Op 24 september 2024 nam de gemeenteraad een definitief besluit. Tijdens de raadsvergadering werd uitgebreid gedebatteerd over de voor- en nadelen van een nieuwe opvanglocatie. Voorstanders benadrukten dat Rijswijk opnieuw een bijdrage moest leveren aan de opvang van asielzoekers, terwijl tegenstanders wezen op de eerdere afspraken, de ervaren overlast tijdens de eerste opvangperiode en de geplande ontwikkeling van Hof van Elsenburg.

Tijdens de behandeling werden verschillende amendementen en moties ingediend om het voorstel aan te passen of uit te stellen. Deze voorstellen kregen echter geen meerderheid. Uiteindelijk stemde de gemeenteraad in met het voorstel van het college om op Hof van Elsenburg een tijdelijke opvanglocatie voor maximaal 350 asielzoekers mogelijk te maken.

Met dit besluit begon een tweede fase van asielopvang in Rijswijk. In tegenstelling tot de situatie in 2015 stond niet alleen de opvang zelf centraal, maar ook de vraag hoe deze kon worden gecombineerd met de toekomstige ontwikkeling van het gebied. Daarom legde de gemeenteraad nadrukkelijk vast dat de opvang tijdelijk zou zijn en dat het terrein daarna beschikbaar moest komen voor woningbouw en andere ruimtelijke plannen.

De periode 2022–2024 laat zien dat de landelijke opvangcrisis opnieuw grote invloed had op het gemeentelijk beleid. Ondanks eerdere ervaringen en maatschappelijke discussie besloot Rijswijk opnieuw opvang mogelijk te maken. Daarbij koos de gemeenteraad bewust voor een kleinere opvanglocatie, duidelijke voorwaarden en een tijdelijk karakter. Hiermee werd geprobeerd een balans te vinden tussen de landelijke verantwoordelijkheid voor asielopvang en de lokale belangen van de gemeente en haar inwoners.

Tijdlijn
Datum Gebeurtenis
2022 Na de sluiting van het eerste AZC blijft de landelijke opvangcrisis bestaan.
2023 De voorbereiding van de Spreidingswet vergroot de druk op gemeenten om opvangplaatsen beschikbaar te stellen.
2024 Het college onderzoekt nieuwe locaties voor tijdelijke asielopvang.
Zomer 2024 Hof van Elsenburg aan de Lange Kleiweg 80 wordt voorgesteld als nieuwe opvanglocatie.
2024 De gemeente organiseert informatiebijeenkomsten voor omwonenden.
24 september 2024 De gemeenteraad stemt in met een tijdelijke opvanglocatie voor maximaal 350 asielzoekers.
Eind 2024 De voorbereidingen voor de nieuwe opvanglocatie starten.

De jaren 2022–2024 markeren de terugkeer van asielopvang in Rijswijk. De aanhoudende landelijke opvangcrisis en de invoering van de Spreidingswet brachten de gemeente opnieuw voor een moeilijke keuze. Hoewel de ervaringen uit 2019, toen de overlast in het AZC toenam, een belangrijke rol speelden in het maatschappelijke debat, besloot de gemeenteraad opnieuw opvang mogelijk te maken. Daarbij werden duidelijke voorwaarden gesteld: een kleinere opvanglocatie, een tijdelijk karakter en aansluiting bij de toekomstige ontwikkeling van Hof van Elsenburg. Daarmee begon de tweede fase van de asielopvang in de gemeente Rijswijk.