Deel 5 van 5: Terugblik op de asielopvang in Rijswijk (2015–2027): van opvang naar toekomst

De opvang van asielzoekers is al jarenlang een belangrijk onderwerp in Nederland. Ook de gemeente Rijswijk speelde hierin een rol. Tussen 2015 en 2026 nam de gemeenteraad verschillende besluiten over de opvang van asielzoekers, waarbij steeds een afweging werd gemaakt tussen de landelijke opvangopgave, de belangen van inwoners en de ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente.

Dit overzicht (in vijf delen) beschrijft de ontwikkeling van de asielopvang in Rijswijk, vanaf de eerste opvanglocatie aan de Lange Kleiweg tot de tijdelijke opvang op Hof van Elsenburg en de voorbereidingen op de herontwikkeling van het gebied. Dit keer het afsluitende vijfde deel.

De laatste jaren van de asielopvang in Rijswijk stonden vooral in het teken van afronding en vooruitkijken. Tegelijkertijd vormden deze jaren het einde van een langere periode waarin de opvang van asielzoekers een belangrijk politiek onderwerp was. Als we terugkijken op de jaren 2015 tot en met 2026, is duidelijk dat de gemeenteraad meerdere keren moeilijke keuzes moest maken. Daarbij ging het steeds om dezelfde vragen: hoe helpt Rijswijk mee aan de landelijke opvang van asielzoekers, hoe blijft de gemeente veilig en leefbaar voor inwoners en hoe worden gemaakte afspraken nagekomen?

Vluchtelingencrisis
De eerste grote beslissing werd genomen in 2015. Nederland had toen te maken met een grote vluchtelingencrisis. Het Rijk vroeg gemeenten om opvanglocaties beschikbaar te stellen. De gemeenteraad van Rijswijk besloot daarom een tijdelijk asielzoekerscentrum (AZC) aan de Lange Kleiweg mogelijk te maken. Niet alle politieke partijen waren het met dit besluit eens. Toch vond een meerderheid dat Rijswijk zijn verantwoordelijkheid moest nemen. Daarbij werden duidelijke voorwaarden afgesproken. De opvang moest tijdelijk zijn en er moest goed worden gelet op veiligheid, leefbaarheid en communicatie met omwonenden.

In de jaren daarna werkte de gemeente nauw samen met het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), de politie, vrijwilligers en andere organisaties. De opvang verliep over het algemeen rustig, op vervelende incidenten na van voornamelijk ‘veiligelanders’. De gemeenteraad kreeg regelmatig rapportages over de situatie en hield toezicht op de gemaakte afspraken.

Vanaf 2018 veranderde het politieke debat. De discussie ging minder over de dagelijkse opvang en meer over de toekomst van het AZC. Sommige partijen vonden dat de opvang moest stoppen zodra de afgesproken termijn voorbij was. Andere partijen vonden dat Rijswijk ook in de toekomst een bijdrage kon blijven leveren aan de opvang van vluchtelingen, omdat de behoefte aan opvang in Nederland bleef bestaan.

Toen in 2021 opnieuw een landelijke opvangcrisis ontstond, vroeg het Rijk gemeenten opnieuw om extra opvangplaatsen beschikbaar te stellen. Ook Rijswijk kreeg dat verzoek. Het eerste AZC aan de Lange Kleiweg werd volgens de eerder gemaakte afspraken gesloten. Daarna besloot de gemeenteraad in 2024 een nieuwe tijdelijke opvanglocatie mogelijk te maken op Hof van Elsenburg. Daar konden maximaal 350 asielzoekers worden opgevangen.

Bij dit besluit speelde opnieuw het tijdelijke karakter van de opvang een belangrijke rol. De gemeenteraad legde vast dat de opvang na afloop van de overeenkomst zou stoppen. Daarna zou het terrein worden ontwikkeld voor andere functies, zoals woningbouw, bedrijven en andere voorzieningen. Daarmee wilde de gemeente voorkomen dat de locatie langdurig als opvanglocatie zou blijven bestaan.

Gemeenteraadsverkiezingen
In 2026 vonden gemeenteraadsverkiezingen plaats. Daarna werd een nieuwe coalitie gevormd. In het coalitieakkoord ‘Duidelijkheid en daadkracht’ werd bevestigd dat de bestaande afspraken met het COA zouden worden nagekomen. De opvang op Hof van Elsenburg kon daarom doorgaan zolang de overeenkomst liep. Tegelijkertijd sprak de nieuwe coalitie duidelijk uit dat deze overeenkomst na afloop niet zou worden verlengd. Volgens de coalitie moest de opvang tijdelijk blijven, zoals eerder aan de gemeenteraad en de inwoners was beloofd.

Tijdens de laatste jaren van de opvang bleef de gemeente nauw samenwerken met het COA, de politie en andere organisaties. Er werd regelmatig gecontroleerd of de afspraken over veiligheid, leefbaarheid en communicatie werden nageleefd. De gemeenteraad ontving hierover periodiek rapportages. Meldingen of vragen van inwoners werden besproken met de betrokken organisaties, zodat eventuele problemen snel konden worden opgelost.

Naast de opvang werkte de gemeente steeds meer aan de toekomst van Hof van Elsenburg. Het college begon met de voorbereiding van de herontwikkeling van het terrein. De bedoeling was dat na afloop van de opvang ruimte zou ontstaan voor woningbouw, bedrijven en andere voorzieningen. De gemeenteraad wilde voorkomen dat het terrein na het vertrek van het COA lange tijd ongebruikt zou blijven.

Terugkijkend op de periode 2015 tot en met 2027 is duidelijk dat de opvang van asielzoekers een van de belangrijkste politieke onderwerpen in Rijswijk is geweest. Politieke partijen legden verschillende accenten. Sommige partijen vonden vooral dat Rijswijk een maatschappelijke verantwoordelijkheid had om vluchtelingen op te vangen. Andere partijen vonden veiligheid, leefbaarheid en het nakomen van afspraken met inwoners belangrijker.

---

tijdlijn

Jaar	Gebeurtenis
2015	De gemeenteraad besluit een tijdelijk AZC aan de Lange Kleiweg mogelijk te maken voor maximaal 500 bewoners.
2016	Het AZC aan de Lange Kleiweg gaat open. De gemeente start met toezicht op veiligheid, leefbaarheid en samenwerking met het COA.
2016–2018	De gemeenteraad ontvangt regelmatig rapportages en evaluaties over de opvang.
2018–2019	De politieke discussie verschuift van de dagelijkse opvang naar de vraag hoe lang het AZC open moet blijven.
2021	Door een nieuwe landelijke opvangcrisis vraagt het Rijk opnieuw om extra opvangplaatsen.
2022	Het AZC aan de Lange Kleiweg sluit volgens de eerder gemaakte afspraken.
2024	De gemeenteraad besluit een nieuwe tijdelijke opvanglocatie op Hof van Elsenburg mogelijk te maken voor maximaal 350 asielzoekers.
2025	De opvang op Hof van Elsenburg start en de gemeente werkt samen met het COA, de politie en maatschappelijke organisaties.
2026	Na de gemeenteraadsverkiezingen wordt een nieuwe coalitie gevormd.
2026	In het coalitieakkoord Duidelijkheid en daadkracht wordt afgesproken dat de overeenkomst met het COA wordt nagekomen, maar na afloop niet wordt verlengd.
2026–2027	Het college werkt aan de plannen voor de herontwikkeling van Hof van Elsenburg.
2027	De tijdelijke opvang nadert het einde van de afgesproken looptijd en de voorbereidingen voor woningbouw en andere nieuwe functies worden verder uitgewerkt.